وقتی کودکی همسن فرزند شما شروع به گفتن کلمهها و جملههای کوتاه میکند اما کودک شما هنوز کمتر حرف میزند، طبیعی است که این سؤال برایتان پیش بیاید: علت دیر حرف زدن کودک چیست و آیا باید نگران باشیم؟
پاسخ کوتاه این است که دیر حرف زدن کودکان یک علت مشخص و یکسان ندارد. در بعضی کودکان، رشد زبان کمی آهستهتر از همسالان پیش میرود و کودک بهمرور فاصله را جبران میکند. در برخی دیگر، عواملی مانند مشکلات شنوایی، اختلالات زبان و گفتار یا سایر تفاوتهای رشدی میتوانند در تأخیر گفتار نقش داشته باشند.
به همین دلیل، فقط شمردن تعداد کلماتی که کودک میگوید برای پیدا کردن علت کافی نیست. درک زبان، واکنش کودک به صدا، استفاده از اشاره و حرکات، ارتباط اجتماعی، بازی و روند کلی رشد نیز باید در کنار گفتار بررسی شوند.
اگر میخواهید با کاربردهای گفتاردرمانی، روند جلسات و زمان مناسب مراجعه آشنا شوید،
راهنمای کامل گفتار درمانی دیدگاه نو را مطالعه کنید.
دیر حرف زدن کودک دقیقاً به چه معناست؟
اصطلاح «دیر حرف زدن» معمولاً برای کودکی استفاده میشود که نسبت به کودکان همسن خود، کلمات کمتری به کار میبرد یا دیرتر شروع به ترکیب کلمات میکند.
اما یک نکته مهم وجود دارد: گفتار و زبان دقیقاً یک چیز نیستند.
گفتار بیشتر به نحوه تولید صداها و کلمات مربوط است؛ در حالی که زبان شامل توانایی کودک برای فهمیدن پیام دیگران و بیان خواستهها، افکار و احساسات است.
برای مثال ممکن است کودکی منظور والدین را بهخوبی بفهمد، به اشیا اشاره کند و دستورات ساده را انجام دهد اما خودش کلمات کمی بگوید. در کودک دیگری ممکن است هم صحبت کردن و هم درک گفتههای دیگران با تأخیر همراه باشد.
این تفاوت در ارزیابی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مسیر بررسی و مداخله برای همه کودکان یکسان نیست.
کودک از چه سنی باید حرف بزند؟
رشد زبان در همه کودکان دقیقاً در یک روز یا ماه مشخص اتفاق نمیافتد. بعضی کودکان کمی زودتر و بعضی کمی دیرتر به مهارتهای زبانی میرسند. با این حال، نقاط عطف رشدی به والدین و متخصصان کمک میکنند روند رشد را بهتر دنبال کنند.
CDC یکی از نقاط عطف زبانی در ۱۸ ماهگی را تلاش برای گفتن
سه یا چند کلمه غیر از مامان و بابا
و در دو سالگی استفاده از
حداقل دو کلمه در کنار یکدیگر
میداند. این نقاط عطف برای پایش رشد هستند و بهتنهایی تشخیص پزشکی یا گفتاردرمانی محسوب نمیشوند.
بنابراین بهتر است کودک را فقط با کودک دیگری مقایسه نکنید.
روند پیشرفت خود کودک
و مجموعه مهارتهای ارتباطی او اهمیت بیشتری دارد.
علت دیر حرف زدن کودک چیست؟
دلایل دیر حرف زدن کودکان متفاوتاند و گاهی بیش از یک عامل همزمان وجود دارد. ارزیابی تخصصی کمک میکند مشخص شود تأخیر کودک بیشتر مربوط به کدام بخش از رشد ارتباطی اوست.
۱. تفاوت در سرعت رشد زبان
برخی کودکان بدون وجود یک مشکل مشخص، دیرتر از همسالان خود شروع به صحبت میکنند. ممکن است درک زبان، بازی، ارتباط چشمی و مهارتهای اجتماعی آنها متناسب با سن باشد اما تعداد کلمات کمتری استفاده کنند.
برخی از این کودکان بهمرور پیشرفت میکنند؛ با این حال از همان ابتدا نمیتوان با اطمینان پیشبینی کرد که کدام کودک بدون مداخله فاصله خود را جبران خواهد کرد.
به همین دلیل، اگر اختلاف رشد زبانی قابلتوجه است، ارزیابی بهتر از این است که صرفاً منتظر بمانیم و بگوییم «خودش درست میشود».
۲. مشکلات شنوایی
شنیدن نقش مهمی در یادگیری زبان دارد. کودک برای یاد گرفتن کلمات باید صدای اطرافیان را بهدرستی دریافت کند.
بعضی مشکلات شنوایی کاملاً آشکار نیستند. برای مثال ممکن است کودک بعضی صداها را بشنود اما در شنیدن بخشهایی از گفتار مشکل داشته باشد.
به همین دلیل، بررسی شنوایی یکی از مراحل مهم ارزیابی کودکی است که تأخیر قابلتوجه در رشد زبان دارد. ASHA نیز غربالگری یا ارزیابی شنوایی را از اجزای مهم بررسی تأخیر زبان میداند.
۳. اختلالات زبان
گاهی مشکل اصلی فقط این نیست که کودک «دیر شروع به حرف زدن» کرده باشد. کودک ممکن است در یادگیری واژگان، جملهسازی یا فهم زبان مشکل بیشتری داشته باشد.
بهطور کلی ممکن است تأخیر بیشتر در زبان بیانی دیده شود؛ یعنی کودک منظور دیگران را میفهمد اما خودش کلمات و جملههای محدودی دارد.
در برخی کودکان، زبان دریافتی و بیانی هر دو درگیر هستند؛ یعنی علاوه بر کم حرف زدن، فهم دستورات و پیامهای زبانی نیز برای کودک دشوارتر است.
تشخیص تفاوت میان این دو وضعیت یکی از دلایلی است که ارزیابی توسط گفتاردرمانگر اهمیت دارد.
۴. مشکلات تولید صداهای گفتاری
گاهی کودک میداند چه میخواهد بگوید اما برای تولید صحیح و هماهنگ صداهای گفتار مشکل دارد.
اختلالات تولید صدا، مشکلات حرکتی مرتبط با گفتار یا برخی شرایط دهانی و حرکتی میتوانند روی وضوح یا میزان گفتار کودک اثر بگذارند.
این موارد تنها با تعداد کلمات کودک مشخص نمیشوند و باید نوع صداها، الگوی گفتار و حرکات مرتبط نیز بررسی شوند.
۵. تفاوتها یا اختلالات رشدی
در بعضی کودکان، تأخیر زبان ممکن است همراه با تفاوتهایی در سایر زمینههای رشد دیده شود.
برای مثال در برخی کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم ممکن است در کنار دیر حرف زدن، نشانههایی مانند تفاوت در تعامل اجتماعی، ارتباط غیرکلامی یا الگوی بازی نیز دیده شود.
البته دیر حرف زدن بهتنهایی به معنای اوتیسم نیست و نباید تنها بر اساس کم بودن تعداد کلمات چنین نتیجهای گرفت.
اگر نگرانیهایی در چند حوزه رشد وجود داشته باشد، ارزیابی جامعتری لازم است. AAP نیز اشاره میکند که تأخیر زبان در برخی موارد میتواند همراه با مشکلات شنوایی، تأخیرهای رشدی یا اختلال طیف اوتیسم دیده شود.
۶. تأخیر در سایر حوزههای رشد
اگر تأخیر گفتار همراه با تأخیر در مهارتهای دیگر مانند بازی، حرکت، یادگیری یا تعامل اجتماعی باشد، لازم است وضعیت رشد کودک بهصورت جامع بررسی شود.
در چنین شرایطی، تمرکز صرف بر تلفظ چند کلمه ممکن است تصویر کاملی از وضعیت کودک ارائه نکند.
۷. فرصت محدود برای تعامل و گفتگو
کودکان زبان را تا حد زیادی از طریق تعامل واقعی با انسانها یاد میگیرند.
صحبت کردن با کودک، پاسخ دادن به تلاشهای ارتباطی او، کتاب خواندن، بازی مشترک و نام بردن اشیا و اتفاقات روزمره فرصتهایی برای رشد زبان ایجاد میکنند.
این موضوع به این معنا نیست که اگر کودکی دیر حرف میزند حتماً والدین با او کم صحبت کردهاند. عوامل رشد زبان بسیار متنوعاند و نباید مسئولیت یک تأخیر رشدی را بدون ارزیابی به رفتار خانواده نسبت داد.
۸. عوامل فردی، رشدی و خانوادگی
برخی عوامل مانند سابقه خانوادگی مشکلات زبان یا برخی شرایط دوران رشد میتوانند با احتمال بیشتر تأخیر زبانی همراه باشند.
اما وجود یک عامل خطر به معنای این نیست که کودک حتماً دچار اختلال خواهد شد. متخصص برای نتیجهگیری، مجموعهای از اطلاعات مربوط به کودک را بررسی میکند.
آیا دو زبانه بودن باعث دیر حرف زدن کودک میشود؟
خیر؛ دوزبانه بودن بهخودیخود باعث تأخیر گفتار یا اختلال زبان نمیشود. انجمن گفتار، زبان و شنوایی آمریکا (ASHA) نیز تأکید میکند که یادگیری همزمان بیش از یک زبان، علت اختلال یا تأخیر زبانی نیست.
گاهی چون واژگان کودک بین دو زبان تقسیم شدهاند، والدین تصور میکنند تعداد کلمات او کمتر است؛ در حالی که باید توانایی کودک در مجموع هر دو زبان بررسی شود.
اگر کودک دوزبانه واقعاً در رشد زبان تأخیر داشته باشد، بهتر است دلیل آن فقط به دوزبانگی نسبت داده نشود و مواردی مثل شنوایی، درک زبان و مهارتهای ارتباطی هم بررسی شوند.
در نتیجه، دوزبانگی علت دیر حرف زدن کودک نیست و معمولاً نیازی نیست برای کمک به رشد گفتار، یکی از زبانها حذف شود.
آیا دیر حرف زدن کودک همیشه نشانه مشکل است؟
خیر.
بعضی کودکان دیرتر شروع میکنند و بعداً به سطح زبانی همسالان نزدیک میشوند. به این کودکان گاهی «دیرگو» یا Late Talker گفته میشود.
اما نکته مهم این است که در سن پایین نمیتوان همیشه پیشبینی کرد کدام کودک فاصله خود را بهطور کامل جبران خواهد کرد.
برای ارزیابی این موضوع فقط تعداد کلمات بررسی نمیشود. متخصص ممکن است به مواردی مانند:
- میزان درک زبان کودک
- سرعت اضافه شدن کلمات جدید
- استفاده از اشاره و حرکات
- توانایی برقراری ارتباط
- نوع بازی کودک
- رشد صداهای گفتاری
- تعامل اجتماعی
توجه کند.
بنابراین اگر والدین درباره رشد زبان کودک نگرانی دارند، ارزیابی زودهنگام لزوماً به معنی وجود اختلال نیست؛ بلکه کمک میکند وضعیت رشد کودک دقیقتر مشخص شود.
علت دیر حرف زدن کودک ۲ ساله چیست؟
دو سالگی یکی از سنینی است که تفاوتهای رشد زبان بیشتر توجه والدین را جلب میکند.
CDC استفاده از حداقل دو کلمه در کنار یکدیگر، مانند «بیشتر شیر» را یکی از نقاط عطف ارتباطی دو سالگی معرفی میکند.
در منابع تخصصی ASHA نیز یکی از معیارهای رایج برای شناسایی Late Language Emergence، داشتن کمتر از ۵۰ واژه و نداشتن ترکیبهای دوکلمهای در حدود ۲۴ ماهگی عنوان شده است. البته این معیار نباید بهتنهایی برای تشخیص استفاده شود.
اگر کودک دو ساله کلمات کمی دارد، متخصص معمولاً علاوه بر تعداد واژهها بررسی میکند که آیا کودک:
- حرفهای ساده را میفهمد؟
- برای درخواست چیزی اشاره میکند؟
- برای نشان دادن چیزهای جالب به والدین اشاره میکند؟
- تلاش میکند ارتباط برقرار کند؟
- کلمات جدید یاد میگیرد؟
- به صداها و نام خود واکنش نشان میدهد؟
- بازی متناسب با سن دارد؟
پاسخ به این سؤالها کمک میکند تصویر دقیقتری از وضعیت زبان کودک به دست آید.
علت دیر حرف زدن کودک ۳ ساله چیست؟
در سه سالگی انتظار میرود مهارتهای زبانی نسبت به دو سالگی پیشرفت قابلتوجهی کرده باشند.
طبق نقاط عطف CDC، بیشتر کودکان در حدود سه سالگی میتوانند در یک مکالمه کوتاه حداقل چند نوبت رفتوبرگشت داشته باشند.
اگر کودک سه ساله هنوز گفتار بسیار محدودی دارد، جملهسازی نمیکند یا فهم زبان او نیز با مشکل همراه است، بهتر است مسئله صرفاً به «دیر باز شدن زبان» نسبت داده نشود و ارزیابی انجام شود.
علت میتواند از یک تأخیر زبانی تا مشکلات شنوایی، اختلالات زبان یا سایر مسائل رشدی متفاوت باشد.
چه علائمی همراه با دیر حرف زدن کودک اهمیت بیشتری دارند؟
یک علامت بهتنهایی همیشه به معنای وجود اختلال نیست؛ اما بعضی نشانهها ارزش بررسی بیشتری دارند، از جمله:
- کودک مهارت یا کلماتی را که قبلاً استفاده میکرد از دست داده است.
- به صدا یا نام خود واکنش محدودی نشان میدهد.
- دستورات ساده متناسب با سن را بهسختی میفهمد.
- برای برقراری ارتباط کمتر از اشاره، نگاه یا حرکات استفاده میکند.
- پیشرفت واژگان برای مدت طولانی بسیار کم است.
- در کنار تأخیر زبان، نگرانیهایی درباره بازی یا تعامل اجتماعی وجود دارد.
- والدین احساس میکنند رشد ارتباطی کودک نسبت به قبل متوقف شده است.
از دست دادن مهارتهایی که کودک قبلاً داشته، بهویژه نیازمند پیگیری است.
آیا دیر حرف زدن کودک به معنای کمهوشی است؟
خیر.
از روی دیر حرف زدن کودک بهتنهایی نمیتوان درباره هوش او نتیجهگیری کرد.
رشد زبان تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد و کودکانی وجود دارند که در بعضی حوزههای رشد عملکرد مناسبی دارند اما در زبان بیانی تأخیر نشان میدهند.
به همین دلیل، استفاده از برچسبهایی مانند «باهوش نیست» یا مقایسه مداوم کودک با خواهر، برادر یا همسالان نه دقیق است و نه کمکی به پیدا کردن علت میکند.
برای کودکی که دیر حرف میزند چه کار کنیم؟
اولین قدم، پیدا کردن علت احتمالی است؛ نه امتحان کردن روشهای مختلف بدون ارزیابی.
بسته به شرایط کودک ممکن است مسیر بررسی شامل موارد زیر باشد:
- بررسی تاریخچه رشد و مهارتهای ارتباطی کودک
- ارزیابی شنوایی در صورت نیاز
- ارزیابی زبان بیانی و دریافتی
- بررسی تولید صداهای گفتاری
- توجه به بازی، حرکات، اشاره و ارتباط اجتماعی
- ارجاع برای بررسیهای تکمیلی در صورت مشاهده نگرانی در سایر حوزههای رشد
AAP نیز در صورت نگرانی درباره رشد زبان کودک، ارزیابی را توصیه میکند و اشاره دارد که بسته به شرایط ممکن است تست شنوایی و ارزیابی توسط متخصص گفتار و زبان انجام شود.
ارزیابی گفتار و زبان را به «بزرگتر شدن کودک» موکول نکنید
اگر درباره میزان حرف زدن یا درک زبان فرزندتان سؤال دارید، یک ارزیابی تخصصی میتواند مشخص کند مهارتهای او متناسب با سن پیش میروند یا به حمایت بیشتری نیاز دارد.
در مرکز گفتار درمانی دیدگاه نو وضعیت گفتار، زبان و مهارتهای ارتباطی کودک بررسی میشود تا بر اساس نیازهای همان کودک، مسیر مناسبتری برای ادامه کار مشخص شود.
اگر فرزندتان نسبت به همسنهای خود کمتر صحبت میکند یا در جملهسازی تأخیر دارد، آشنایی با روند ارزیابی و خدمات گفتاردرمانی میتواند به شما کمک کند قدم بعدی را بهتر بشناسید.
گفتاردرمانی چگونه به کودک دیرگو کمک میکند؟
گفتاردرمانی فقط تمرین تلفظ چند کلمه نیست.
گفتاردرمانگر ابتدا مشخص میکند کودک در کدام بخش از ارتباط نیاز به حمایت بیشتری دارد. بسته به نتیجه ارزیابی ممکن است روی مهارتهایی مانند:
- افزایش واژگان
- ترکیب کلمات و جملهسازی
- درک زبان
- درخواست کردن و انتقال منظور
- استفاده از حرکات و ارتباط غیرکلامی
- بازی و تعامل ارتباطی
- تولید صداهای گفتاری
کار شود.
همچنین والدین معمولاً بخش مهمی از فرایند هستند و میتوانند یاد بگیرند چگونه موقعیتهای روزمره مانند غذا خوردن، لباس پوشیدن، کتاب خواندن و بازی را به فرصتهای طبیعی برای تقویت زبان تبدیل کنند.
در خانه چگونه به رشد زبان کودک کمک کنیم؟
فعالیتهای ساده روزمره معمولاً از تمرینهای اجباری و پشت سر هم طبیعیتر هستند.
با کودک زیاد حرف بزنید، اما او را مجبور به تکرار نکنید. اگر کودک به ماشین اشاره کرد، میتوانید بگویید: «آره، ماشین قرمزه.»
جمله کودک را کمی گسترش دهید. اگر گفت «آب»، شما بگویید «آب میخوام» یا «آب بده».
کتابهای تصویری ببینید. لازم نیست تمام متن کتاب را بخوانید؛ درباره تصاویر حرف بزنید و اجازه دهید کودک اشاره کند.
حق انتخاب بدهید. مثلاً بپرسید: «سیب میخوای یا موز؟» و همزمان گزینهها را نشان دهید.
به تلاش کودک برای ارتباط پاسخ بدهید. نگاه، اشاره و صدا هم مراحل مهم ارتباط هستند.
زمان بازی مشترک داشته باشید. بازی فرصت طبیعی بسیار خوبی برای نام بردن اشیا، تقلید صدا و ایجاد مکالمه است.
این فعالیتها جای ارزیابی تخصصی را در کودکی که تأخیر قابلتوجه دارد نمیگیرند، اما میتوانند محیط ارتباطی مناسبی در خانه ایجاد کنند.
چه زمانی برای دیر حرف زدن کودک به گفتاردرمانگر مراجعه کنیم؟
لازم نیست منتظر بمانید تا کودک به سن خاصی برسد یا تأخیر شدیدتر شود.
اگر احساس میکنید فرزندتان نسبت به نقاط عطف رشدی فاصله دارد، تعداد کلمات او پیشرفت نمیکند، در ترکیب کلمات مشکل دارد یا درک زبان او نیز برایتان سؤالبرانگیز است، میتوانید برای ارزیابی اقدام کنید.
ارزیابی به این معنا نیست که کودک حتماً به جلسات طولانی گفتاردرمانی نیاز خواهد داشت. گاهی نتیجه ارزیابی نشان میدهد که فعلاً پایش رشد و ارائه راهکار به والدین کافی است و گاهی شروع مداخله زودهنگام مناسبتر خواهد بود.
نمیدانید دیر حرف زدن فرزندتان طبیعی است یا نیاز به بررسی دارد؟
بهجای مقایسه کودک با اطرافیان، میتوان رشد زبان او را بر اساس سن، میزان درک، تعداد واژگان، جملهسازی و سایر مهارتهای ارتباطی بررسی کرد.
سوالات متداول درباره دیر حرف زدن کودک
حرف نزدن کودک تا چه سنی طبیعی است؟
یک سن مشخص وجود ندارد که بتوان گفت تا آن زمان هر میزان حرف نزدن طبیعی است. مهارتهای زبانی بهتدریج رشد میکنند و نقاط عطف مختلفی در ۱۸ ماهگی، دو سالگی، سه سالگی و سنین بعد وجود دارد. اگر کودک چندین مهارت متناسب با سن خود را نشان نمیدهد، بهتر است وضعیت او بررسی شود.
کودک دو ساله من حرف نمیزند؛ باید نگران باشم؟
در دو سالگی معمولاً انتظار میرود کودک بتواند دستکم برخی کلمات را با یکدیگر ترکیب کند. اگر کودک تقریباً کلمهای ندارد یا از ترکیب دوکلمهای استفاده نمیکند، ارزیابی گفتار و زبان میتواند کمککننده باشد.
آیا پسرها دیرتر از دخترها حرف میزنند؟
میانگین رشد زبان میتواند بین کودکان متفاوت باشد، اما جنسیت نباید دلیلی برای نادیده گرفتن یک تأخیر قابلتوجه باشد. اگر مهارتهای زبانی کودک با سن او تناسب ندارد، بهتر است فقط به جمله «پسرها دیرتر حرف میزنند» اکتفا نشود.
آیا موبایل باعث دیر حرف زدن کودک میشود؟
رشد زبان به تعامل رفتوبرگشتی نیاز دارد و زمان زیاد صرفشده در برابر صفحهنمایش میتواند فرصت گفتگو، بازی و تعامل مستقیم را کمتر کند. با این حال، نمیتوان هر مورد تأخیر گفتار را تنها به موبایل نسبت داد و علت باید براساس شرایط کودک بررسی شود.
آیا دیر حرف زدن کودک ارثی است؟
سابقه خانوادگی مشکلات گفتار یا زبان میتواند یکی از عوامل مرتبط با افزایش احتمال تأخیر زبانی باشد، اما ژنتیک تنها عامل نیست و وجود سابقه خانوادگی به معنای قطعی بودن مشکل در کودک نیست.
آیا کودک دیرگو بدون گفتاردرمانی خوب میشود؟
برخی کودکان بهمرور به همسالان خود نزدیک میشوند، اما از ابتدا نمیتوان با قطعیت مشخص کرد کدام کودک بدون مداخله این فاصله را جبران میکند. شدت تأخیر، درک زبان، روند افزایش واژگان و سایر مهارتهای ارتباطی در تصمیمگیری اهمیت دارند.
برای دیر حرف زدن کودک به چه متخصصی مراجعه کنیم؟
برای بررسی تخصصی مهارتهای گفتار، زبان و ارتباط میتوان به گفتاردرمانگر مراجعه کرد. بسته به علائم کودک ممکن است بررسی شنوایی یا ارزیابی توسط پزشک یا سایر متخصصان رشد نیز توصیه شود.
جمعبندی
علت دیر حرف زدن کودک برای همه کودکان یکسان نیست. در بعضی کودکان، رشد زبان کمی کندتر اتفاق میافتد؛ در برخی دیگر ممکن است مشکلات شنوایی، اختلالات زبان و گفتار یا تفاوتهای رشدی در این موضوع نقش داشته باشند.
مهمتر از مقایسه کودک با دیگران، توجه به روند رشد خودش است. اگر واژگان کودک افزایش پیدا نمیکنند، ترکیب کلمات شکل نمیگیرد، درک زبان ضعیف به نظر میرسد یا همراه با دیر حرف زدن نشانههای دیگری نیز مشاهده میکنید، ارزیابی میتواند به مشخص شدن وضعیت کمک کند.
تشخیص زودتر علت، به والدین کمک میکند بهجای نگرانی یا انتظار طولانی، تصمیم مناسبتری برای حمایت از رشد ارتباطی کودک بگیرند.
برای رزرو نقشه مغزی با ما در ارتباط باشید
برای اطلاع از هزینه و رزرو نوبت نقشه مغزی (QEEG)
در مرکز دیدگاه نو
با ما تماس بگیرید.